Stres pojawia się w sytuacjach, z którymi trudno nam sobie poradzić. W konsekwencji czujemy niepewność i tracimy poczucie kontroli nad własnym życiem. Od przeżywania stresu nie uciekniemy, ale warto wiedzieć jak mu zaradzić.
Świadomość istnienia stresu jako czynnika istotnie wpływającego na ludzkie zachowanie, samopoczucie i zdrowie zawdzięczamy Hansowi Selye (zm. 1982). Kanadyjski fizjopatolog i endokrynolog poświęcił badaniu tego zjawiska aż 50 lat swojej pracy naukowej. Jego hipoteza o tym, że stres to powtarzająca się reakcja na bodźce, z którymi radzimy sobie z trudem i źródło wielu chorób naszego organizmu w zasadzie nie podlega już dyskusji.
Dobrze wiemy, że odczucie stresu pojawia się w sytuacjach, które powodują niepewność, dając wrażenie ograniczenia kontroli nad życiem i zagrożenia. To ostatnie stanowi zresztą spadek po naszych przodkach, którym stres niejednokrotnie ratował życie - na przykład w czasie polowania lub walki plemiennej – odpowiednie reakcje fizjologiczne organizmu, mobilizacja do walki lub ucieczki, zapewniały ludzkości przeżycie przez wiele tysięcy lat.
W dzisiejszych czasach liczne badania i wiedza o mechanizmie stresu powodują, że możemy skutecznie z nim walczyć – lub tak jak nasi przodkowie – odpowiednio go wykorzystywać.
Współczesne stresogeny
Co zatem zazwyczaj powoduje stres współcześnie?
Prawdopodobieństwo spotkania na swojej drodze dzikiego zwierza lub wroga machającego dzidą jest bardzo niskie. Z pewnością jednak codzienność dostarcza nam nieustających stresogenów – tych licznych i słabych, ale także silnych i nagłych. Są to sytuacje związane z pełnieniem przez nas ról społecznych (pracownika, rodzica, osoby decyzyjnej itp.), a także sytuacje graniczne, związane z pojawieniem się zjawiska niezwykle trudnego do przyjęcia. Powodują one obniżenie możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb, do których amerykański psycholog Abraham Maslow zaliczył potrzeby fizjologiczne (m.in. jedzenie, sen), bezpieczeństwa (wolność, opieka) czy przynależności (miłość, akceptacja). Dotyczy to wojen, katastrof, terroryzmu, a w życiu codziennym takich zjawisk jak utrata pracy, rozwód, śmierć ukochanej osoby.
